Category Archives: Sociology

1 ne 6 gra, nuk e le të shoqin t’a shohë të zhveshur dhe 40% thonë se të mbuluarit ka dëmtuar martesën e tyre.

Gjysma e grave të sondazhit thotë se ndjehen të pasigurta për trupin
Më shumë se 1/3 thonë se kjo gjë ndikon tek marrëdhëniet.gr

Nëse nuk ndjeheni shumë mire për t’u zhveshur në sy të partnerit, mos e vrit mendjen, nuk je e vetmja.
Një në gjashtë gra të martuara nuk e lejon burrin t’a shohë të zhveshur për më shumë se një vit, thonë rezultatet e një sondazhi.
Studiuesit pyetën 1902 gra nga Anglia. Ato që ishin të martuara, u pyetën kur ishte hera e fundit që lejuan bashkëshortin t’i shohë të zhveshura.
16% deklaruan se nuk ishin zhveshur në sy të partnerëve gjatë 12 muajve të fundit apo dhe në më shumë.
Më shumë se gjysma thane se kjo ishte për shkak të pasigurisë që ndjenin për paraqitjen.halll

Rreth 40% thanë se marrëdhënia e tyre kishte vuajtur nga kjo dhe 36% pranuan se përpjekjet e tyre të vazhdueshme për t’u mbuluar kishin qenë shkak grindjesh.
Sarah Bailey nga UKMedix.com e farmacistëve online, që ndërmori sondazhin tha : Të ndjerit mirë me trupin është një faktor shumë i rëndësishëm në jetën seksuale të një gruaje, mungesa e kësaj ndjesie, shkakton probleme.Ajo shton: Gratë duhet të kujtojnë se megjithëse ato mund të mos e duan trupin e tyre, ka shumë gjasa që partneri i tyre e do dhe asnjë marrëdhënie nuk ia vlen të sakrifikohet për mungesën e besimit për sa i përket pamjes.”

Advertisements

Leave a comment

Filed under Sociology

Teorite mbi zgjedhjen e partnerit

Nga MSc. Bledar Kryemadhi  

choo1-     Mbi rendesine e zgjedhjes

Cdo shoqeri, çdo kulture ka pergjithesisht nje sistem tevetin normash dhe rregullash per zgjedhjen e partnerit. Konstatohen disa lloje lidhjesh apo martesash qe nga ato me mbleseri e deri tek ato me dashuri.Ndermjet tyre ka nga ato ku pertnerin per femijet e tyre e zgjedhin prinderit dhe femija pranon ose jo ashtu sikunder ka edhe nga ata ku partnerin e zgjedh femija dhe prindi pranon ose jo.

Forma e zgjedhjes se partnerit luan nje rol ne shkallen ekontrollit qe kane te tjeret (me te vjetrit ) ne familjen e re, luan rol nestabilitetit e familjes, ne vazhdimesine e saj, eshte e lidhur dhe me problemete pronewsise dhe te statusit te secilit prej partnereve ne martese. Martesat membleseri jane tipike per shoqerine tradicionale, ndersa ato me dashuri janetipike per shoqerite moderne.

Theksohet se zgjedhja nuk eshte absolutisht e lire. Nukka liri absolute, sepse edhe ne ato vende ku lidhjet behen me baze dashuriemerren parasysh disa faktore qe kane te bejne me parate, me pushtetin, me rangunshoqeror, me punesimin, me arsimin, me moshen, etj. Megjithese ato qe marrinperparesi ne zgjedhjet e lira jane dashuria dhe parate. Ne zgjedhje ndikojnedhe faktore te tille te rastit si qenia afer ne te njejtin vend pune, neshkolle, ne lagje, grupe shoqerore, ne kohen e lire, etj.

Ne sociologji njihet nje tendence qe quhet homogami, qe lidhet me terheqjen ndajnjerezve qe kane ngjashmeri per shkak te afersise se moshes, sekarakteristikave sociale te perbashketa, te cilat sjellin edhe afersi teshtreses shoqerore. Gjithashtu homogamia orientohet edhe nga faktoret qe i perkasinfese, arsimit, punesimit, inteligjences, pamjes fizike, statusit martesor.

Ne tipet e ndryshmete homogamise nje nga me kryesoret eshte:

a.     Homogamia moshore, sepse shumica e martesave jane me diferenca te voglamoshore nga nje deri ne tre vjet per Ameriken, nga 1-5 vjet per Shqiptaret.Mosha eshte nje nga karakteristikat me te rendesishme ne mbarevajtjene emarteses. Martesat e kryera ne mosha mbi 25 vjeç jane me te qendrueshme.

b.     Homogamia klasore, ne te cilen njerezit priren te martohen brenda shtresesse tyre. kjo nuk respektohet pergjithesisht ne qendrat universitare, kolegje,shkolla. Ndersa ne ambjente te tjera si ambjentet e punes, homogamia klasore zenje vend te rendesishem. Kjo zgjedhje sipas feministeve sjelll dhe riprodhiminklasor, edhe pse vihet re prirja e vajzave te shtresave te uleta qe te martohenme djem te pasur, por e kunderta nuk eshte aq e mundur.

c.     Homogamia racore eshte prirja e ruajtjes se dallimeve racore dhe zgjedhjae partnerit brenda se njejtes race. Ne Amerike kjo prirje eshte e fuqishme dhevetem 1% e martesave te amerikaneve jane me raca te kunderta me njeri-tjetrindhe jane kryesisht grate e bardha qe marrin per bashkeshort psh, zezake.

d.     Homogamia fetare eshte nje tjeter lloj homogamie qe ndjehet ne menyre teveçante ne Amerike. Pershembull, ne 1960 vetem 97% e Hebrenjve martoheshin menjeri-tjetrin, 94% e katolikeve dhe 74% e protestanteve. Edhe tek ne martesat eperziera nga pikepamja fetare kane qene nje problem para Luftes se DyteBoterore dhe vetem pas viteve 1990 pati nje ndryshim ekstremisht te kundert, icili eshte dhe rrjedhoje e ndryshimeve fetare dhe tolerances fetare qe nakarakterizon ne kete aspekt.

Zgjedhja e partnerit varet edhe nga karakteristikatpersonale te individualizuara. Ka me teper prirje homogame drejt njerezve meintelekt te perafert si dhe me pamje te perafert. Pra homogamia (ngjashmeria)eshte nje element i rendesishem. Ne zgjedhjen e partnerit ka disa teori qeshpjegojne keto zgjedhje nga pikepamja sociologjike. Sociologjia i klasifikonato ne dy plane ate individual dhe ate social.

 

2-     Teoriteindividuale te zgjedhjes

Ne teorite individuale te zgjedhjes se partneritdallohen.

1.     Teoriae instiktit

2.     Teoriae imazhit prinderor

3.      Teoria komplementare

-Teoria e instiktit perpiqet te shpjegoje terheqjen e nje burri nga njegrua dhe anasjelltas ne baze te instiktit, qe konsiderohet si baze e sjelljesdhe lidhet me teorine e ngjashmerise gjenetike sipas te ciles njerezit engjashem terhiqen nga njeri-tjetri.

-Teoria e imazhit prinderor lidhet me teorine e instiktit. Ajo ka ne bazeidene e Frojdit qe sugjeron se nje person priret te dashurohet dhe te zgjedhepartnerin siaps imazhit te prinderve te vet.

-Teoria komplomentare mbeshtetet ne idene se meqe mund te jene shume terendesishme ne zgjedhjen e partnerit karakteristike te tilla si:mosha, raca,arsimi, etj., ne aspektin psikik zgjedhja priret te jete kompesuese. Johomogame dhe komplementare.

Eshte bere nje studim ne rreth 20-30 çifte dhe karezultuar se aspektin psikik njerezit priren te marrin te kunderten tekpartneri. Kjo kryesisht kur martesa eshte me dashuri ose kur partneret kanepatur njohje me pare.

3-     Teoritesociale mbi zgjedhjen

Nder teorite sociale mbi zgjedhjen e partnerit renditen:

1.     Teoriae konsensusit

2.     Teoriae vlerave

3.      Teoria e shkembimit social

-Njerezit gjate socializimit mesojne te pervetesojne role te ndryshme qekane te bejne me statuset e tyre. Çdo rol ka te beje me nje teresi sjelljesh tepershtatshme per nje situate te caktuar, per nje status te caktuar. Kjo teorishpjegon se njerezit zgjedhin njeri-tjetrin mbi bazen e konsensusit qe ata kaneper rolin dhe nese ndodh keshtu ne zgjedhjen e partnerit te dy partnere endjejne njesoj rolin e tyre dhe ky eshte nje tregues per nje martese tesuksesshme. Neqoftese ka nje hendek ne perfytyrimet per rolin atehere eshteshume e veshtire qe martesa te kete jete te gjate, sepse do te hasen nje sereveshtiresi ne veprime per te cilat vendimet do te merren se bashku dhe mungesae konsensusit nuk favorizon.

-Teoria e vlerave eshte e lidhur me punen dhe sugjeron se terheqja midisnjeri-tjetrit favorizohet me shume kur njerezit, partneret kane orientime tenjejta per vlerat, per ate çfare eshte e mire dhe çfare eshte e keqe, çfareeshte e drejte dhe çfare eshte e padrejte. Teoria sugjeron se konceptet eperbashketa sjellin kenaqesine e perbashket dhe me shume lumturi ne jeten eçiftit. Kjoteori beshtet ate qe partneret te kene nje background ekonomik, politik,kulturor, social, etj., te njejte.

-Teoria e shkembimitsocial eshte nje teori qe ka per baze idene se ne proçesin e zgjedhjes senjeri-tjetrit, te formimit te çiftit behen shume veprime, nderveprime, qe kanetiparet e marreveshjes. Kur nje njeri martohet ai ben nje numer marreveshjeshdhe kete e di çdo njeri dhe eshte ky fakt qe ndikon dhe ne proçesin e renies nedashuri. Sot ka shumesociologe, te cilet e mbeshtesin kete ide: se zgjedhja e partnerit eshte njeproçes transaksionesh. Jane te rralla rastet kur vetem njeri jep dhe investonne nje lidhje si materialisht dhe emocionalisht.

Megjithate jo perhere mund te behenkontrata. Gjithmone kashkembime dhe secili e ka te qarte se do jape diçka dhe do marre diçka nekembim. Ana tjeter eshte se çdo individ pjesemarres ne kete marredhenieperpiqet te maksimizoje fitimin dhe te minimizoje humbjen si materiale dheshpirterore. Nga pikepamja e parimit te shkembimit gjate kohes ky proçes beheti ndersjellte. Ne rast te mosekzistences se reciprocitetit lidhja merr fund dhefjala eshte jo vetem per parate, por dhe per dashurine, perkujdesin etj. Kyproçes merr fund dhe atehere kur gjendet nje alternative me e mire. Kjo mundesi e nje alternative me te mire I mban njerezitnen presion, sepse ata synojne drejt barazpeshimit. Kjo teori e shpjegon keteproçes ne baze te kater koncepteve:

1)    Konceptii shperblimit, i cili ka te beje me sjelljet e mira, dhuratat etj

2)    Burimet,qe kane te bejne si me pasurine dhe me ato shpirterore, me bukurine, etj.

3)    Kostojaqe ka te beje e pasojat e pakendshme qe hasen ne nje lidhje.

4)     Sherbimetqe partneret ja bejne njeri-tjetrit. Gjithmone perfitimi arihet kur shperblimi eshte me I madh se kostoja.

Prirja e sotme eshte qe zgjedhja e partnerit te jete gjithnje e me paktradicionale kjo edhe per shkak te levizjeve te shumta pro te drejtave teindividit dhe per shkak te homagamise dhe zgjedhjeve homogame gjithnje e me nerenie.

Leave a comment

Filed under Sociology

Teoritë socilogjike dhe zeitgeistët: A do ketë një Brez të Ri të Heshtur?

generation zTemat sociologjike janë të komplikuara, sidomos  kur vjen puna për të përshkruar brezin e tanishëm apo tiparet sociale që na rrethojnë. Pse? Ne ndikohemi shumë nga çfarëdoqoftë që përcakton brezat tanë e megjithatë  mund të bëjmë një skicë të mënyrës se si jetonim disa dekada më parë. Është më e thjeshtë për ne të diskutojmë për gjeneratën X, e cila përfshin ata që kanë lindur më 1960, apo për gjeneratën Y, një emërtim i përdorur për ata që kanë lindur në 1980 apo më 1990, e ardhmja e brezave të rinj, apo çdo të bëjnë ata në rrjedhën e historisë është ende një çështje spekulimi. Lufta e ftohtë është lënë pas ( është e vërtetë?) Muri i Berlinit ka rënë dhe tani po merremi me pasojat e këtyre ngjarjeve. Ndjenja e lindur e përkatësisë së llojit njerëzor ka krijuar gjithmonë kategori në raport me ndjenjën e të rriturit në një moshë të caktuar, e ngjashmërive që kemi me të tjerët, por zeitgeistët i afrohen me një numër të caktuar vitesh apo ndoshta dekadash.
Fotografit Robert Capa dhe studiuesit Jame Deverson u është atribuar përdorimi për herë të parë i termit “Gjenerata X”, megjithëse popullaritetin e fitoi në sajë të novelës së Douglas Coupland-it më 1991, “Gjenerata X- histori për një kulturë të përshpejtuar” në të cilën Coupland përshkruan jetët e tre miqve që rriten në një shoqëri të mbushur me frymëzime të kulturës pop, pritshmëri të ulta dhe pa shpresë për të ardhmen. Zhgënjimi i këtij brezi është shoqëruar shpesh me muzikën Punk dhe Grunge dhe më rritje të problemeve sociale në 1990.
Në varësi të asaj që ne e konsiderojmë si “mosha dixhitale”, e cila gjerësisht është përdorur për vitet në të cilat teknologjia dixhitale është vënë në përdorim të masave dhe ka patur ndikim të thellë tek ta, ne mund të flasim dhe për të lindurit dixhitalë. Ky term përdoret për atë brez i cili u rrit me Mp3, iphone, facebook, tëitter and me pëlqimet dhe natyrisht paraqet një ndjesi të lartë familjarizimi më këto krahasuar me sistemin e brezave më të vjetër të cilëve iu deshën më shumë përpjekje për të patur këtë familjarizim.
Disa mendojnë se në vitet e rritjes së tyre, fëmijët e sotëm do të shfaqin një lloj refuzimi ndaj teknologjisë meqënëse ata janë rritur me të tilla, ndaj ata do të drejtojnë rebelimin e tyre drejt asaj çka kanë parë dhe provuar si një sistem i qëndrueshëm. Por, a do jenë ata rebelë? Gjenerata Z ( gjeneratë e cila ndjek atë Y dhe përdoret për të përcaktuar ata që kanë lindur pas 2000) mund të pasqyrojë Gjeneratën e Heshtur, term i përdorur për ata që kanë lindur pas 1925 dhe para 1945, me disa përjashtime, ata që kishin lindur në këto vite, nuk kishin manifeste dhe pritën me durim duke shpresuar që fati apo besimi të ndryshonte jetët e tyre për më mirë, dhe gjërat u vështirësuan shumë me pasojat e Depresionit të Madh dhe Luftës së Dytë Botërore. Sidoqoftë, në Literaturën Botërore njerëz të cilët kishin lindur në këto dekada do të shkruanin dhe botonin më vonë “To kill a mocking bird” ( Harper Lee ) “One fleë over the cuckoo’s nest” ( Ken Kesey) apo “Possession” ( A.S Byatt) ndaj nga një perspektivë letrare ata nuk ishin dhe aq të heshtur, por më të rafinuar, më delikate, kishin mënyra më pak të dukshme të rrëfimit të ngjarjeve dhe të të zhvilluarit të historive.
Për shkak të krizës Ekonomike të 2008 dhe në vazhdim, disa studiues kanë parë tashmë një pasqyrë të asaj gjenerate të heshtur në Gjeneratën Z, gjeneratë e cila është quajtur ndërkohë dhe Gjenerata e Re e Heshtur. Ka shumë koincidenca, modele dhe spekulime, por ndershmërisht si mund të parashikojmë zhvillimin e një gjenerate të tërë pa qënë në gjendje të parashikojmë elementët historikë, socialë dhe ekonomikë që do ndikojnë në jetët e tyre?/©Graffox

Leave a comment

Filed under Sociology

Stereotipet dhe paragjykimet

 

 

 

 

stereStereotipet dhe paragjykimet janë mënyra se si mund të kategorizohet bota rreth nesh.Duke u bazuar në përkufizimin e Fjalorit të Kembrixhit, stereotipet janë “një ide e fiksuar që kanë njerëzit për dikë apo diçka, veçanërisht kur bëhet fjalë për njëide të gabuar”; po në bazë të këtij fjalori, paragjykimet janë “një mendim i padrejtë dhe i paarsyeshëm apo ndjenjë, veçanërisht kur krijohet pa u menduar mirë, ose pa patur njohuri të mjaftueshme”. Me fjalë të tjera, stereotipet janë perceptime dhe klishe, ndërsa paragjykimet janë ndjenja të paarsyeshme të frikës dhe mospëlqimit ndaj dikujt apo diçkaje. Ato mund të kuptohen si filtra me atë të të cilave mbrohemi deri diku kundrejt rrjedhës së informacionit e qëna jep mundësinë të gjykojmë në lidhje me njerëzit pa i njohur ata personalisht, apo thjesht në mënyrë sipërfaqësore: sa më sipër e kufizojnë këndvështrimin tonë në lidhje me atë që është realiteti në të vërtetë. Në këtë kuptim mund të argumentohet se stereotipet dhe paragjykimet kanë një funksion pozitiv, pasi ato na mundësojnë që të marrim shpejt vendimet. Megjithatë shpesh stereotipet përdoren për të justifikuar dhe mbështetur besimet dhe vlerat e shumicës së popullsisë. Ajo që është e “zakonshme” perceptohet si “normale” dhe ato që bëhen nga grupe të ndryshme shoqërore nuk vlerësohen kur nuk janë në përputhje me këto ‘norma’. Një nga elementët më të dallueshëm të stereotipeve dhe paragjykimeve qëndron në faktin se ato zakonisht krijohen nga ata që kanë pushtetin dhe zbatohen nga ata qënuk e kanë, të cilët nuk mund të kontrollojnë mënyrën se si perceptohen nga të tjerët dhe nuk mund të jenë në gjendje të ndryshojnë këto perceptime. Një shprehje e përhapur thotë se stereotipet zakonisht janë të vërteta. Sa herë që konstatohet një aspekt i një stereotipi, ky aspekt justifikon dhe përforcon atë stereotip. Politikanët dhe media shpesh përdorin këto stereotipe. Ata luajnë me ndjenjat negative apo frikën e njerëzve si një mënyrë të mirë për të fituar zgjedhjet apo për të shitur një gazetë. Njerëzit normalisht i përdorin stereotipet për të përcaktuar dhe justifikuar status quo-në. Ata që vuajnë nga stereotipet nuk janë ata që frika e të cilëve shfrytëzohet për këtë qëllim, por ata që pikërisht e kanë krijuar stereotipin. (Burimi: Instituti i Bashkimit Europian ne Shqiperi)

 

Leave a comment

Filed under Sociology

Debati bashkohor, rikonceptimi i lirise dhe kultures. Sa te lire jemi sot?

Nga Bledar Kryemadhi

Capture

Në këndvështrimin tim frankfurdistët si Adornoja, Horkheimer,  Marcuse  ndoshta edhe Fromi deri diku, kanë arritur të identifikojnë problemin më bazal që ka shoqëria post-moderne. Pra kemi të bëjmë pikërisht me konceptin e lirisë. Koncepti i lirisë sipas këtyre autorëve është uzurpuar nga shoqëria e bollëkut dhe ka humbur kuptimin primar për këtë koncept. Individët nuk arrijnë dot ta kuptojnë se kur janë të lirë dhe kur jo, individët mashtrohen thjeshtë kur shohin që kanë  lirinë institucionale dhe thjeshtë mendojnë që duke e marrë si shembull një liri të tillë ata nuk ndrydhen nga askush, por kjo është një problem i madh sepse pikërisht në këtë moment kur ne mendojmë se e kemi fituar lirinë, kjo liri e fituar na kthehet në shtypje, ndrydhje. Një shembull shumë i mirë në këtë drejtim është edhe fetishizmi. Ne na jepet figura e Monalizës si një bukuri e rrallë dhe ne fillojmë menjëherë e fetishizojmë një gjë të tillë, ndoshta nuk mund të na pëlqejë, por si ta bëjmë kur ju pëlqen të gjitheve dhe në këtë rast ne do të na quanin si idiotë dhe do të na thoshim shumë thjeshtë : Që ju nuk merrni vesh nga arti. Pra shohim me pak fjalë që arti është kthyer në biznes ose e thënë më fjalë të tjera kjo figurë është kthyer në një “mall” ku çdo njeri mund ta blejë, ku çdo njeri pretendon se është gjë shumë me vlerë e megjithatë nuk ja di aspak vlerën për aq kohë sa e ka materializuar. Gjithashtu frankfurtistët dhe në veçanti Adornoja arriti në kuadër të fetishizmit të na japë një togfjalësh bombastik “ideologjia e hobeve” Si mund ta kuptojme këtë? Për çfarë arsyje Adornoja bashkon një togfjalësh të tillë, ku ideologjia është një fushë skematike e ngurtë dhe hobi tregon lirinë, lirshmërinë e individit për të zgjedhur atë në cilën atij i përjeton kënaqësi, kjo na dërgon menjëherë tek mungesa e kohës së lirë dhe na dërgon gjithashtu në mënyrë deterministe në hynizimin, fetishistë të të ashtëquajturve VIPA. Pra e thënë me fjalë më të thjeshta individët kërkojnë të kenë të njëjtat hobe si disa njerëz të tjerë që i proklamon media dhe ju jep natyrë më shumë pushtet se çduhet dhe këtë e bënë vetëm e vetëm për të fituar sa më shumë dhe në këtë rastë individi kthehet në mjet dhe jo në qëllim, dhe për sa kohë vazhdon i tillë atëhere kemi të bëjmë me degradim të personaliteit të tij. Në këtë pikë shikojmë se individi ka humbur lirshmërinë e tij dhe individi nuk po mendon me kokën e tij, ai kërkon të ndjekë modën, thuajse në mënyrë të pavetëdijshme, ai kërkon ta kalojë kohën e lirë duke bërë palestër sepse ai ka dëgjuar në media se disa individë të ashtëquajtur VIPA e bëjnë një gjë të tillë, por si mund të japim një zgjidhje të tillë?Adornoja orvatet të na japë një zgjidhje duke na thënë se koha e lirë duhet të shihet si një vazhdim i kënaqësive të punës, por këtu duhet të kemi kujdes sepse në këtë rast edhe puna duhet të jetë e lirë që do të thotë se individi duhet të bëjë disa gjëra me kokën e tij në pune, të mos jetë mekanikë në  punë, por të krijojë diçka, ta orientojë punën drejt norratorizmit dhe në këtë mënyrë e shpëton monotoninë sepse në të kundërt edhe monotonia do të bëhet monotone dhe individi do të ishte thjeshtë një automat.Për fraknfurdistët kjo industri e jashtëzakonshme kulturore ka arritur të manipulojë masat në mënyrë permanente duke përdorur idenë e iluminizmit.Ne këtë e shikojmë mjaft mirë tek arti. Arti si një mënyrë krijimtarie, tmerrësisht transedente në konflik të vazhdueshëm me racion, ka arritur që të shprehi të gjitha ndjenat e njeriut, por në momentin që arriti u kthye në biznes të kësaj lloje krijimtarie i humbi identiteti dhe liria. Pra për sa kohë që biznesi e shikon artin si mjetin kryesor për të maksimizuar fitimet, arti kthehet thjesht në një mall çfarëdo. Në këtë stad kultura është monopolizuar dhe si të thuash nuk egziston më një diktat ose tirani ndaj trupit, por jemi kthyer në një tirani ndaj shpirtit. Pra sipas shprehje klasike “Ti duhet të mendosh si unë ose do të vdesësh”, kjo tregon tiraninë ndaj trupit, eleminimin, mosekzistencën, por sot është krejt e kundërta, pushteti thotë : Je i lirë të mos mendosh si unë ! Pra jeta, mirëqënia çdo gjë varet nga ti dhe për sa kohë na ndodh kështu atëherë kemi të bëjmë me një përjashtim, pra individi bëhët i panjohur dhe nëse bëhet i tillë individi mbetet pa mbështetje. Psh: artisti nuk mund ti shesi dot veprat e veta sepse mediat pra institucioni i kulturës e kritikon këtë artistë dhe i mbush mendjen masave që veprat e këtij artisti janë një hiç dhe menjëherë rrënimi vjen vetvetiu dhe artisti nuk ka çfarë të bëjë gjë tjetër, por vetëm ti fusë pikturat e tij në këtë institucion kulturor dhe ti kthejë pikturat e tij në “mall”. Ka plot raste ku intelektualë të caktuar kanë dalë haptazi kundër institucionalizimit të ideve të tyre. Psh: Sarteri nuk pranoj të merrte çminim Nobel sepse mendonte se më në fund do të institucionalizohej, por megjithatë Sarteri ishte në pozita mjaft komode dhe modeste për ta bërë një gjë të tillë. Marrim një shembull tjetër një nga kompozitorët më të mëdhenj të kohërave tona Enio Moricone kur shkon për të kërkuar punë në një shtëpi diskografike dhe me aftësinë e tij krijuese kërkon që ti bëjë gjërat sipas mënyrës së tij, e mbajtën në punë vetëm ditën e parë dhe më pas e larguan  për paaftësi. Çfarë tregon kjo? Kjo na tregon se shoqëria funksionon si një sistem dhe nëse e rrezikon këtë sistem ose nëse kërkon ta vësh në diskutim, atëherë thjesht përjashtohesh duke të vënë epitet si i paaftë, duke të rrënuar shpirtin duke mos të lënë që të shprehësh aftësitë, sigurisht që nuk bëhet fjalë për aftësi rracionale, por për aftësi ndjesore. Çuditërisht kemi plot raste ku një sërë veprash të mjaft autorëve të mëdhenj fillojnë dhe pëlqehen pas vdekjes. Kjo mund të ketë dy shpjegime. Ndoshta shpjegimi i parë është ai që na jep Henri Bergson, “Burimet e moralit dhe fesë” ku na tregon se individë të caktuar zgjedhin një arsyje mbi rracionale që sigurisht edhe njëherësh irracionale. Nga ky shpjegim i parë kuptojmë që këta autorë nuk mund të kuptohen në kohën e tyre për shkak se idetë e tyre janë avarguardiste, megjithatë ne mund ta besojmë këtë, por ka edhe nje shpjegim tjetër që është : përjashtimi i këtyre gjinive sepse reklama që mund ti bëhet është në diktatin e menaxherit dhe në këtë linjë menaxheri e përjashton një individë të tillë me idenë që kjo nuk vlen dhe ky menaxher që drejton këtë reklamë bën pjesë në institucionin e kulturës i përfaqësuar nga media, si i tillë ka një ndikim të madh tek njerëzit. Pra kemi të bëjmë me një makineri gjigante ekonomike që ka ndërhyrë në çdo intimitet të individit duke përfshirë edhe kohën e lirë. Kjo makineri i shetë individit filma, piktura, letërsi dhe e bën atë që të ndiejë varësi dhe në këtë pikë ai nuk mund ta shijojë kohën e lirë. Po marrim një shembull nga realiteti shqiptar. Mediat tek ne i propozon individëve dhe i ofron televonela për të kaluar kohën e lirë. Gjatë shikimit të këtyre telenovelave njerëzit krijojnë varësi dhe përfshihen emocionalisht në to. Telenovela nuk bën gjë tjetër veçse i bën një shpalarje trurit të individit ku dihet se si do të fillojë, si do të përfundojë, dihet subjekti, pra me pak fjalë dihet çdo gjë dhe e bënë individin që ta shikojë këtë produktë duke i shfaqur reklama kohë pas kohe e tërheq individin në një varësi të plotë para ekranit dhe rrjedhimishtë i ka rrëmbyer atij kohën e lirë. Frankfurtistët kërkojnë të na tregojnë edhe liritë që i ofron shoqëria perendimore mirëqënies. Shoqëria perendimore ka arritur që ti fitojë liritë, por problemi më i madh është se këto liri të fituara kthehen në liri shtypëse ashtu siç mendonte edhe Marcuseja. Pra njerëzit mendojnë se janë të lirë për shkak se liritë e institucioneve janë të garantuara. Pra po të shikojmë ne kemi mundësi të zgjedhim një makinë, një celular, llojin e celularit. një pastë etj, por ai nuk ka liri për të zgjedhur sesi ta bëjë punën më interesante, sesi të mendoj ndryshe në një vend pune, të kërkojë me shumë kohë të lirë, më shumë liri, pra individët i nënshtrohen thjesht blerjes dhe shitjes dhe është pikërisht ky konsum që e bën njeriun të njëtrajtëshëm ose e thënë në terma Markusiane e bën e atë një dimensional.

burimi: newnews.com – vitrina.edu.al

Leave a comment

Filed under Sociology

Divorci

divorceDivorci perfaqeson nje te drejte te njeriut. Ai eshte shprehje e lirise se individit per te dashuruar dhe per te zgjedhur. E drejta e barabarte juridike – civile midis burrit dhe gruas per prishjen e marteses triumfoi mbi te drejten e njeanshme. Vendosja e te drejtes se divorcit eshte shprehje e qyteterimit te sotem dhe njeheresh mund te konsiderohet si nje fitore e madhe boterore. Megjithate divorci ne vetvete perfaqeson nje problem social. Mund te duket ne fakt disi paradokse qe nje e drejte te quhet si problem , kur dihet qe problemet sociale kane te bejne me sjelljet devijimet. Divorci megjithate eshte nje problem social perderisa per te flitet , shkruhet me shqetesim derisa ai shkakton probleme sociale derisa shumica e njerezve e cilesojne ate si nje te tille. Nga pikpamja juridike mund te mos pranohet qe divorci te klasifikohet midis problemeve sociale derisa ai perfaqeson nje te drejte. Ne shumicen e rasteve divorci lidhet me shkaqe te cilat ne te vertete perfaqesojne probleme sociale si: martesat e palumtura, dhune seksuale, dhune psikologjike, krimi etj. Divorci fiton gjithashtu statusin e te qenit nje problem social nisur nga problemet sociale qe ai sjell ne nje pjese apo ndoshta ne shumicen e rasteve. Problem shqetesues mbetet ai i femijeve te te divorcuareve, te cilet kundrejt femijeve te familjeve te tjera bejne nje jete me te stresuar. Traumatizimi psikik i tyre shkon si rregull ne perpjestim te drejte me shkallen e konflikteve te prinderve gjate procesit te divorcimit. Ne analize te fundit pavarsisht ngjyrimeve individuale divorci perfaqeson nje problem social per nga permasat, social per nga origjina dhe shkaqet sociale per nga pasojat qe shkakton ai te pakten sot per sot.

 

Divorci ndodh vetem atje dhe atehere kur ekziston martesa. Sot ne bote numri i divorceve pergjithesisht eshte rritur. Por c’tregon kjo rritje? Divorci eshte sidoqofte e kunderta e marteses, pra zgjedhja e saj. “lidhja dhe zgjidhja e marteses rregullohet me ligj’. Ketej buron statusi juridik i divorcit. Por ne rastin e divorcit aspekti ligjor eshte me i theksuar se ne martese. Kjo sepse cdo individ mund te lidhet ne martese me nje individ te seksit tjeter  me vullnetin e tij te lire brenda kornizave te ligjit. Vendimi per lidhje ne martese deklarohet para organeve shteterore. Kjo perfaqeson thjesht nje shpallje zyrtare te vullnetit per tu martuar. Mjafton vetem qe individet qe martohen te kene arritur moshen e marteses sic parashikon ligji dhe te mos kene lidhje gjaku me njeri-tjetrin etj. Sipas legjislacionit tone martesa mund te zgjidhet vetem me vendimin e gjykates. Madje ligjvenesi yne ka pranuar kurdohere vetem rruge gjjyqesore institucionale jokontaktore te marteses. Shkurorezimi njihet e rregullohet me ligj thuajse ne te gjithe boten. Por praktikat e zgjidhjes se marteses ndryshojne nga nje vend ne nje tjeter.

Nga sa mund te gjykojme na duket se legjislacioni i sotem i familjes eshte ne parametra normale.  Nga ane tjeter ne nuk shohim ndonje liberalizim te plote te se drejtes per shkurorezim cka do te demtonte qendrueshmerine e marrdhenieve martesore ne familje. Pra eshte i pamundur divorci arbitrar jashte kontrollit shoqeror. Pavaresisht nga statistikat e ketij dhjetevjecari te paskomunizmit duket se edhe ne Shqiperi divorcet kane pasur prirje per rritje. Per shembull ne pa dashur te profetizojme, mund te parashikojme se divorcet ne te ardhmen do te rriten. Ne kete parashikim kemi parasysh pervojen e vendeve te tjera, sikurse edhe rrethanat specifike te Shqiperise. Ne rritjen e tyre duket se do te ndiklojne nje sere faktoresh qe kane te bejne me ndryshime te thella sociale. Por rritja e divorcit ka shtuar per diskutim te ardhmen e marteses ne familje. Nuk dyshim se edhe brenda shoqerise shqiptare organizimi i familjes do te pesoje shume ndryshime. Por familja do te vazhdoje te mbetet celula baze e shoqerise, me nje numer karakteristikash te pergjithshme qe shquajne ate. Ajo do te vazhdoje te karakterizohet nga monogamia. Lidhja monogame ehste sanksionuar ne legjislacione te te gjitha vendeve. Por duke marre parasysh shkallen e larte te divorcit disa studiues ka shprehur mendimin se ky model i marteses mund te quhet monogami seriale. Sot konstatohet prirja qe divorci te ndiqet ne menyre gjithnje e masive nga rimartesa. Rimartesa nga ana e saj eshte prova me e mire e epersise se familjed dhe vete marteses perkundrejt alternativave te tyre. Sa me e paqendrueshme te jete nje popullsi aq me teper rriten premisat e rritjes se ritmeve te divorcit midis individeve perberes te saj. Ndersa ne nje popullsi qe ndryshon sa me e rregullt te jete levizja e saj aq me pak divorce mund te kete. Rritjet e divorcit shkojne gjithashtu ne perpjestim me rritjen e vorbullen e urbanizimit, nivelin e spontaliteti te tij. Pra, rritjet e larta te levizjes gjeografike tentojne zvogelimin e lidhjeve shoqerore, krijojne anormalitet dhe ndikojne ne menyre perkeqesuese mbi normat e sjelljes. Mjaft autore e kane trajtuar divorcin dhe problemet qe krijon ai edhe ne raport me integrimin e komuniteti fetar me shkallen e besimit shpeshtesine e pjesemarrjes ne ceremoni e rite fetare apo me frekuentimin e institucioneve me efekte emocionale e psikologjike. Studimet jane perqendruar edhe ne tregues te tjere qe ndikojne mbi divorcin sic jane: niveli i liberalizimit te shoqerise, tipi dhe mosha e marteses numri i femijeve e deri tek shpeshtesia e shtatzanise, nivelit te punesimit te burrave e grave, te ardhurat mesatare te familjeve dhe diferenca e te ardhurave midis partnereve te lidhur ne martese, alternativat e marteses, simptomat e depresionit, shkalla e pranueshmerise se divorcit nga prinderit e komunitetit me i gjere, niveli i arsimimit  e diferenca e arsimimit midis burrit e gruas menyrat e jeteses para e gjate marteses etj.

 

Roli i punonjesit social/psikologut

 

Punonjesi social/psikologu luan nje rol te redesishem ne zbutjen apo eliminim e problemin me te cilat ndeshen individet me jeten pas divorcit. Ai vepron ne kuadrin e agjencive publike apo private. Nje nder rolet me te rendesishem te tij eshte ai keshillues. Ne mjaft raste punonjesi social ne punen e tij me individ qoft ne grup apo ne menyre individuale e ndimon ate qe te perballojne ne menyre sa me efektive veshtiresite qe dalin para ne jeten e tyre pas divorcit. Keshillimi eshte nje sherbim qe ndahet ne disa nivele:

– Keshillim martesor. Ky lloj keshillimi ka ne qender mardhenit burre–grua. Çiftet e ndara bisedojne me punonjesit social dhe kerkojne ndihme prej tij per t’u riorientuar ne lidhje te tjera me kuptimplote.

-Keshillimi i Familjes. Ky perfshin sitemin burre-grua-femije. Familjet shpesh kerkojne ndihme tek punonjesit social per nje komunikim sa me efektiv me femijet e tyre pas divorcit. Punonjesi social perdor nje sere metodash ku perfshihen: teoria e rolit, analiza transaksionale, terapia geshtaldiste, teoria sistemore e familjes, modifikimi i sjelljes, metoda psikoanalitike, etj.

– Nje rol tjeter i punonjesit social/psikologut  eshte dhe advokacia. Ketu ai perfaqeson te drejtat e te gjithe individeve te perfshire ne lidhje ne jeten tyre pas divorcit. Menyra e ndarjes se pasuris ndermjet dy ish-bashkeshorteve, e drejta per t’u kujdesur per femijet etj. Nje rol tjeter i punonjesit social eshte ai mbeshtetes ndaj individeve te divorcuar. Ai mbeshtet ish-bashkeshortet per te vlersuar nevojat e gjithesecilit, te respektojne deshirat dhe lirite personale te çdo anetari.

source: vitrina.edu.al  D. Spahiu

Leave a comment

Filed under Sociology